Medicijnen en bijwerkingen

Als uw reumatoloog u vertelt dat u een reumatische aandoening hebt (zoals de ziekte van Bechterew), is vaak de eerste vraag die bij u op zal komen of er een geneesmiddel tegen uw ziekte is. Het antwoord hierop is helaas "nee". Hét ultieme geneesmiddel tegen reuma is nog steeds niet ontdekt. Gelukkig zijn de meeste reumatische aandoeningen tegenwoordig wel goed te behandelen met medicijnen (antireumatica).Artsen schrijven medicijnen voor om de pijn en stijfheid te verminderen en de ontstekingen af te remmen. Tegenwoordig schrijven reumatologen vaak al in een vroeg stadium van de ziekte medicijnen voor om schade aan gewrichten of organen zoveel mogelijk te beperken.Welke medicijnen u moet slikken, hangt natuurlijk af van uw aandoening. Daarnaast spelen andere factoren een rol bij de keuzen van medicijnen. Mensen met een leverziekte, nierfunctiestoornissen of met een maagzweer mogen bepaalde antireumatica niet gebruiken. Verder gebruikt u misschien voor andere aandoeningen medicijnen die niet goed samengaan met antireumatica.Op onderstaande website vindt u uitgebreide informatie over alle medicijnen die voorgeschreven worden bij reuma, waaronder de ziekte van Bechterew. Informatie over specifieke soorten medicijnen en over medicijnen per aandoening vindt u op Reuma-online: www.reuma-online.nlmaak uw keuze, door bij onderwerp te klikken op medicijnen)

Een nadeel van al deze geneesmiddelen is dat zij bijwerkingen kunnen geven, waaronder maag- en darmklachten. De bekendste bijwerking is het effect op het maagdarmkanaal. Daartoe behoren maagpijn, misselijkheid, verminderde eetlust, maagirritatie en een opgeblazen gevoel. Soms zijn ook ernstigere bijwerkingen mogelijk, zoals maagbloedingen en gaatjes (perforaties) in de maag en de darm. Soms is ook een verstoring mogelijk van de functie van de nier en van bepaalde bloedcellen die een rol spelen in de bloedstolling. Daarnaast kunnen nog ongewenste huidreacties optreden. Heel soms is er sprake van overgevoeligheid en verstoring van het bloedbeeld of de leverfunctie. Andere bijwerkingen zijn ook mogelijk.


Gezien de mogelijke bijwerkingen is het belangrijk om goed te letten op de voorschriften voor het innemen en voorzichtig te zijn met het gelijktijdige gebruik van andere medicijnen of met bepaalde zelfzorgmiddelen.

Om de kans op bijwerkingen op de maag te verminderen, kan de arts bijvoorbeeld NSAID's (de zogenaamde pijn- en ontstekingsremmers) samen met een "maagbeschermer" voorschrijven. Dit zijn medicijnen die het maagslijmvlies verstevigen of de productie van maagzuur remmen. Als het maagslijmvlies is verzwakt, kan het agressieve maagzuur de maagwand beschadigen en de genoemde bijwerkingen veroorzaken.


Misoprostol is een stof die helpt het maagslijmvlies te verstevigen. Het zit samen met een NSAID in één tablet. Meestal geeft de arts naast het NSAID los een maagzuurremmer erbij om de maag te beschermen. Vaak zal dat één van de zogenaamde "protonpompremmers" zijn. Bij risicopatiënten vindt deze combinatie min of meer standaard plaats. Dat geldt voor mensen met een verhoogd risico van maag- en darmklachten zoals ouderen (boven 70 jaar) en mensen die al eens maagdarmproblemen gehad hebben met NSAID's.


Sommige mensen die ontstekingsremmende pijnstillers langdurig gebruiken, krijgen last van irritatie of beschadiging van de maag. Daarom wordt soms een middel voorgeschreven dat minder bijwerkingen op de maag heeft dan de gewone ontstekingsremmende pijnstillers. Voorbeelden zijn celecoxib, etoricoxib, rofecoxib, valdecoxib en diclofenac in combinatie met misoprostol. Tot slot een dringend advies: raadpleeg altijd uw behandelend arts over ál het bovenstaande, óók bij zelfzorgmiddelen!

Bijwerkingen TNF-Alpha blokkers (Infliximab, Etanercept, Adalimumab)

Op korte termijn lijken de nadelen van de TNF-blokkers mee te vallen. Maar het remmen van ontstekingsreacties heeft ook een keerzijde. Bij behandeling met alle TNF-Alpha blokkers geldt dat het menselijk lichaam de neiging heeft omafweerstoffen aan te maken, waardoor er eventueel veranderingen kunnen optreden in het eigen afweersysteem. Als het immuunsysteem teveel wordt onderdrukt (bv door anti-TNF medicatie), neemt de gevoeligheid voor infecties toe. Vooral luchtweg-, urineweg- en wondinfecties. Speciale aandacht is nodig voor tuberculose. Voordat u met een TNF-blokker kunt starten is het van belang sluimerende of actieve infecties uit te sluiten dan wel te behandelen. Ook kunnen reacties op de therapie voorkomen, zoals overgevoeligheids (allergische) reacties. Maar over het algemeen zijn betrekkelijk weinig negatieve gevolgen te noemen. Maar omdat dit soort medicijnen nog niet zo heel lang gebruikt worden, zijn de langetermijn effecten nog niet bekend. De Amerikaanse Food and Drugs Administration (FDA) concludeert in een van haar rapporten, dat TNF-blokkers veelbelovende medicijnen zijn, omdat ze zo effectief zijn en in verhouding weinig bijwerkingen te zien geven (uitzonderingen daargelaten).

De apotheek, uw medicijnenleverancier

De apotheek verleent meerderde diensten. Een belangrijke taak is om te kijken of medicijnen samen kunnen gaan als u meerdere medicijnen tegelijk gebruikt. Verder kunt u er terecht met uw vragen over medicijnen, voor de aanschaf van hulpmiddelen, voorlichtingsmateriaal, om uw medicijnen thuis te laten bezorgen en om uw medicijnen op maat te laten maken.

Informatie en advies


Mensen met RA gebruiken veel medicijnen. Hoewel er goed op wordt gelet dat medicijnen veilig zijn, is het aan te raden altijd voorzichtig met medicijnen om te gaan. Veel medicijnen hebben ernstige en minder ernstige bijwerkingen. Bepaalde combinaties van medicijnen kunnen ook vervelende gevolgen hebben. In die gevallen helpen de medicijnen niet alleen, ze kunnen ook tot extra klachten leiden.

De huisarts, de reumatoloog of een andere medisch specialist schrijft medicijnen voor. Volg de aanwijzingen die de arts geeft altijd op. Neem dus de voorgeschreven medicijnen in de voorgeschreven hoeveelheid. Volg ook de adviezen op die de arts geeft voor de inname van de medicijnen. Zelf de (hoeveelheid) medicijnen veranderen heeft meestal een verkeerd effect en kan grote risico's opleveren!

Vragen

Het is goed voor te stellen dat u over uw medicijnen wel eens vragen hebt. Met deze vragen kunt u natuurlijk terecht bij de huisarts of reumatoloog. Als de informatie toch niet helemaal duidelijk is of als u meer wilt weten over een bepaald medicijn, kunt u ook terecht bij de apotheek. Een voordeel is dat u bij de apotheek altijd gewoon kunt binnenstappen.

De medewerkers van de apotheek zullen op uw vragen meestal een antwoord weten.

Hoe werkt een bepaald medicijn? Welk effect mag ik ervan verwachten?

Ik gebruik verschillende medicijnen. In welke volgorde moet ik ze nemen?

Wat zijn de mogelijke bijwerkingen? Waar moet ik op letten om bijwerkingen snel op te merken? Is er tegen eventuele bijwerkingen iets te doen?

Hoe kan ik de medicijnen het beste bewaren?

Ik ga op vakantie. Hoe kan ik mijn medicijnen het beste meenemen?

Kan dit medicijn mijn rijvaardigheid beïnvloeden?

Als ik dit medicijn gebruik, kan ik dan nog veilig alcohol drinken?

Een afspraak maken voor een gesprek

Als u vragen voor de apotheek hebt, kunt u deze stellen als u uw medicijnen komt halen. Het is echter ook mogelijk een afspraak te maken voor een gesprek. Dat is handig als u veel vragen hebt of als u het vervelend vindt vragen te stellen aan de balie.

Medicatiebewaking

Een belangrijke taak van de apotheek is medicatiebewaking. Veel mensen gebruiken verschillende medicijnen tegelijk. Dat kan ook gelden voor mensen met RA.

Niet alle medicijnen gaan goed samen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat ze elkaar tegenwerken, zodat ze minder effect hebben. Uw klachten kunnen daardoor verergeren. Ook kan het zijn dat verschillende medicijnen elkaar versterken, zodat ze te veel effect hebben. Ook dan kunt u klachten krijgen.

De arts die de medicijnen voorschrijft hoort er op te letten dat u geen medicijnen gebruikt die niet goed samengaan. Meestal gebeurt dit ook. Maar: hij of zij heeft niet altijd een overzicht van álle medicijnen die u gebruikt, want veel mensen krijgen medicijnen voorgeschreven door verschillende artsen. Ook kunt u zelf vergeten om te vertellen dat u een bepaald medicijn gebruikt.

Het gebeurt daarom wel eens dat medicijnen de arts medicijnen voorschrijft die niet goed samengaan met de medicijnen die u al gebruikt. Ook kan het gebeuren dat u medicijnen voorgeschreven krijgt die niet zo geschikt zijn (bijvoorbeeld omdat u nog een andere aandoening hebt waar het medicijn een effect op heeft).

Bewakingssysteem

In de apotheek wordt gecontroleerd of u zulke risico's loopt. Om dit te kunnen doen hebben de apotheken een bewakingssysteem. Alle medicijnen die u bij de apotheek haalt, komen in een computer te staan, samen met uw persoonlijke gegevens. Deze computer is zo ingesteld dat hij bij verkeerde of gevaarlijke (combinaties van) medicijnen een signaal geeft.

Verder wordt in de apotheek natuurlijk altijd gecontroleerd of de voorgeschreven hoeveelheid klopt, of het advies voor inname juist is enzovoort.

Tip

Omdat alle gegevens bij uw eigen apotheek in de computer staan, wordt aangeraden om steeds naar dezelfde apotheek te gaan voor uw medicijnen. Als u een keer ergens anders medicijnen haalt, bijvoorbeeld tijdens een vakantie, kunt u dit aan uw eigen apotheek doorgeven. Zo blijft de informatie in de computer compleet.

Samenwerking tussen apotheek en arts

Als blijkt dat u medicijnen gebruikt die niet goed samengaan, of die voor u niet geschikt zijn, zullen de medewerkers van de apotheek altijd overleggen met uw huisarts of reumatoloog. Meestal zal uw huisarts of reumatoloog in overleg een ander medicijn voorschrijven. Op deze manier voorkomt u dat u klachten krijgt dóór de medicijnen, in plaats van dat uw klachten door de medicijnen verminderen.

Andere diensten door de apotheek:

Medicijnen op maat


Soms is het handig als u uw medicijnen in een andere vorm of verpakking krijgt. Bijvoorbeeld: als u moeite hebt met een verpakking, kan de apotheek voor een andere verpakking zorgen. Uw apotheek kan ook uw medicijnen zo nodig in verschillende vormen aanbieden.

Hulpmiddelen

Veel apotheken verkopen hulpmiddelen, bijvoorbeeld voor medicijngebruik (doseeretui's, tabletvergruizers, tabletdelers). Over deze hulpmiddelen kunnen de medewerkers goede adviezen geven, zodat u een juiste keuze kunt maken.

Voorlichtingsmateriaal

In de apotheek is veel voorlichtingsmateriaal beschikbaar. Er zijn bijvoorbeeld folders over bepaalde soorten medicijnen (pijnstillers, slaapmiddelen, homeopathische middelen) of bepaalde thema's (medicijnen en ouder worden, de invloed van medicijn op het reactievermogen enzovoort).

Ook de verkoop van de zorgboeken hoort bij deze dienst. In dezelfde serie als het boek en de cd-rom Reumatoïde Artritis zijn andere zorgboeken en cd-roms verkrijgbaar, onder andere over chronische pijn en thuisverzorging. Vaak kunt u ze bij de apotheek inzien en sommige apotheken lenen ze uit.

Medicijnen thuis bezorgen

als u regelmatig nieuwe medicijnen nodig hebt, is het vaak mogelijk dat de apotheek ze bij u thuis laat bezorgen. Dat is zeker handig voor mensen die niet meer zo goed ter been zijn.

Omgaan met medicijnen

Bij medicijngebruik is het verstandig dat u zich houdt aan de voorschriften van uw arts. Als u meerdere medicijnen tegelijk gebruikt is het voor uw arts prettig als u een lijstje maakt. Een medicijndoos kan handig zijn om het overzicht te bewaren. Hoe u medicijnen moet bewaren staat in de bijsluiter. Voor oudere mensen gelden vaak andere medicijnvoorschriften.
Gebruik medicijnen alleen als ze nodig zijn
Medicijnen zijn er om uw klachten te behandelen, maar medicijnen hebben ook nadelen, bijvoorbeeld de bijwerkingen. De arts zal hier rekening mee houden wanneer hij of zij de medicijnen voorschrijft. Toch kunt u zelf ook veel doen om problemen met medicijnen te voorkómen. Dit geldt zeker wanneer u bepaalde medicijnen al langere tijd gebruikt.
Het innemen van medicijnen
Neem de medicijnen in volgens voorschrift van de arts. Kijk ook op de bijsluiter en het etiket. Als u het medicijngebruik wilt veranderen, overleg dan altijd met de arts.
Neem de medicijnen in met een glas water (behalve als arts of de bijsluiter iets anders aanbeveelt). Neem de medicijnen liefst staand of zittend in. Als u ligt, kunnen de tabletten of capsules in uw slokdarm blijven steken en daardoor pijn en irritatie geven.
Een gele sticker op het etiket betekent dat u door dit medicijn trager kunt gaan reageren. Het is dan niet alleen gevaarlijk bij autorijden, maar ook bij wandelen (oversteken!) en dergelijke. Een gele sticker betekent ook dat u niet met grote machines mag werken, zoals (zware) klusapparaten.
Het gebruik van alcohol tegelijk met medicijnen wordt afgeraden, zeker bij medicijnen met een gele sticker.
Wanneer u denkt dat u met een bijwerking van een medicijn te maken heeft (bijvoorbeeld een klacht die u niet kent, of een klacht die op de bijsluiter als bijwerking wordt genoemd), neem dan meteen contact op met uw arts of uw apotheker. Wacht hiermee niet tot de volgende afspraak met de arts.
U gebruikt verschillende medicijnen
Veel mensen, vooral ouderen, gebruiken meerdere medicijnen; deze zijn vaak door verschillende artsen voorgeschreven. Het is sterk aan te raden om bij een bezoek aan een arts een lijstje mee te nemen van alle medicijnen en de gebruikte hoeveelheid. Hierbij horen ook de medicijnen die zonder recept zijn gekocht, bijvoorbeeld sommige pijnstillers, homeopathische middelen enzovoort! U kunt van de apotheek een geneesmiddelenpaspoort of medicijnkaart krijgen, dit is een lijstje van alle geneesmiddelen die u bij die apotheek hebt gekocht. (Als u al uw medicijnen bij één apotheek koopt, hebt u dus altijd een overzicht.)
De arts en apotheker kunnen beoordelen of alle medicijnen wel goed samen zijn te gebruiken.
Als u veel medicijnen gebruikt kan het verwarrend zijn om bij te houden of alles wel op tijd en in de juiste hoeveelheid ingenomen is. Dan kan een medicijnendoos handig zijn. Hierin kunt u voor een week alle medicijnen uitzetten. De doos heeft voor elke dag vier of meer vakjes, waarin u de medicijnen legt die op een bepaalde tijd moeten innemen. Deze medicijnendoos is te koop bij de apotheek.
Een andere mogelijkheid is dat u de medicijnen op drie of vier schoteltjes of eierdopjes legt. Met een watervaste viltstift schrijft u op de schoteltjes of dopjes: dag, middag, avond en nacht. Ook dan kunt u controleren of de medicijnen zijn ingenomen.
Het kan geen kwaad om af en toe met uw arts te overleggen of het mogelijk is de dosis te verminderen. Doe dit echter nooit zonder overleg!
Het bewaren van medicijnen
Medicijnen worden snel aangetast door warmte en vocht. Bewaar ze op een koele droge plaats. Hang uw medicijnkast daarom liever niet in de badkamer.
Voor sommige medicijnen gelden andere voorwaarden: bijvoorbeeld in het donker of in de koelkast bewaren. Zie hiervoor het etiket of de bijsluiter.
Het is aan te raden de medicijnen altijd op dezelfde plaats te bewaren.
Zorg dat kinderen niet bij de medicijnen kunnen komen.
Het kan zijn dat u medicijnen overhoudt, breng ze altijd terug naar de apotheek.
Sommige medicijnen blijven lang goed, andere juist niet. Op het medicijndoosje staan meestal de letters "exp." (= expiratie) met daarachter een datum. Na die tijd kunt u het middel niet meer gebruiken. Als de houdbaarheid zeer beperkt is, dan zal de apotheker dit op een apart plaketiket vermelden.

Medicijnen bij ouderen


Bij oudere mensen zijn er zaken waar extra op gelet kan worden:
In het algemeen zijn ouderen gevoeliger voor de werking van medicijnen dan jongeren. Bijvoorbeeld: bij ouderen zijn de hersenen gevoeliger voor medicijnen. Hierdoor kunnen zij van sommige medicijnen sneller suf of slaperig worden. De hoeveelheid (dosis) die ouderen gebruiken ligt daarom lager.
Bij ouderen blijven medicijnen langer in het lichaam, omdat zij langzamer worden afgebroken en uitgescheiden. Dit betekent ook dat ouderen eerder last hebben van bijwerkingen.
Ouderen vergeten zo nu en dan een middel in te nemen of kunnen de aanwijzingen op het etiket en de bijsluiter niet goed lezen. Dit kan nadelige gevolgen hebben. Als iemand veel moeite heeft om de medicijnen op de juiste manier in te nemen, is het aan te raden hierbij hulp te zoeken. Overleg eventueel met de arts wat er gedaan moet worden als per ongeluk te weinig of te veel van een medicijn is genomen.